ببه دلیل اهمیت دوره کواترنری سعی بر آن شده است تا با راه اندازی مبحث کواترنری در این سایت به بررسی این دوره زمانی خواهیم پرداخت

تاریخچه :

در سال ۱۸۲۹ میلادی یکی از استادان زمین شناسی فرانسه موسوم به دانویه جدیدترین ته نشینهای تشکیل دهنده قشر فوقانی زمین را به نام زمینهای دوران چهارم خوانده است. ولی در تقسیمات اخیر از آن به نام دوره یاد می‌کنند. دوره کواترنری با سنی حدود 2.5 میلیون سال دارای دو زیر مجموعه پلیستوسن و هولوسن می باشد و به دلیل پایین بودن دمای هوای پلیستوسن نسبت به حال حاضر به آن دوره یخچالی یا عصر یخ بندان می گویند. در میان این دوره ، دوره های بین یخچالی نیز وجود دارد که دمای هوا افزایش یافته وکمی گرمتر شده است. جهت مطالعه در دوره کواترنری و ایجاد زمان بندی تغییرات آب و هوایی و آثار آنها بر روی زمین درمحیط زیست، تغییرات ایجاد شده یک عنصر کلیدی در تحقیقات کواترنر محسوب می گردد .(M.Walker 2005)

اولین سرد شدگی در نئوژن ایتالیا مشخص شده است که در 72/2 میلیون سال قبل رخ داده است ، ونه در 81/1 میلیون قبل ، از سال 1948 تا 1985 ، مرز پلیو/ پلیستوسن را همزمان با سرد شدن جهانی می دانستند . شناسایی واقعه سرد شدن جهانی زمین با نواقص بسیار انجام می شود و مرز پلیو/ پلیستوسن را اغلب از روی طبقات قدیمی تر تشخیص می دهند (6/2 میلیون سال قبل).

 در این زمینه انجمن بین المللی چینه نگاری پیشنهاداتی مبنی بر تعیین مرز پلیو/ پلیستوسن ارائه نموده است که شامل :

1- مرز پلیو/ پلیستوسن( ترشیاری-کواترنری ) باید براساس تغییرات جانوران دریایی، به خصوص در نواحی قدیمی رسوبگذاری دریایی در ایتالیا تعیین گردد.

2- به علت وجود ابهامات جابه جایی مرز در پلئیستوسن پایینی، باید اعضای اصلی سازنده های دیگرمنطبق با اعضای اصلی سازند کالابرین (دریایی) و یا معادل زمینی آن (قاره ای) ویلافرنچین در منطقه تیپ آن باشد .

3- مرز جایگزین شده در افق، از اولین نشانه های افت آب و هوایی در توالی نئوژن ایتالیا است .

 

در سال 2007 کمیسیون بین المللی چینه نگاری با اکثریت آراء موارد زیر در رابطه با کواترنری تصویب نمود .

  1. کواترنری یک واحد چینه نگاری زمانی است که پایه این سیستم نئوژن می باشد.
  2. آشکوب گلاسین(در پالئوسن) مبنای کواترنری قرار داده شده است که بر اساس سن سنجی ایزوتوپی برای آن سن  تقریبی 2.6 میلیون سال تعیین شده است.
  3. آغاز سری پلئیستوسن در پایین ترین قسمت منطبق است با مرز سیستم کواترنری

در وریکا ایتالیا GSSP (مرز سابق پلیو/ پلیستوسن ) ، بر مبنای آشکوب کالابرین، دومین آشکوب بازنگری شده ثبت شد .(A.chivas 2010)

با وجود گستردگی و تنوع زیاد، دانسته های ما از زمین شناسی کواترنری ایران بسیار اندک است در حالی که امروزه ((زمین شناسی کواترنری )) یکی از شاخه های بنیادی علوم زمین است تا بتواند به پرسش های موجود درباره مناطق شهری، صنعتی، رویدادهای طبیعی، ایجاد سازه ها بزرگ، لرزه زمین ساخت ایران و... پاسخ دهد. (ع.آقانباتی 1389 )

دوره کواترنری یک بازه زمانی است که در آن تغییرات آب و هوایی مکرر بسیار چشمگیر است و به دلیل وجود انسان و ارتباط مستقیم با واحدهای کواترنری از دیدگاه های مختلف حائز اهمیت می باشد. با توجه به اینکه در حال حاضر زمین وارد یک دوره زمانی گرم غیر معمول شده است شناخت دقیق و اساسی کواترنری نقش کلیدی در درک تغییرات آب و هوایی و تاثیر آن در جوامع بشری در آینده کره زمین بازی خواهد نمود.

از آنجا که مطالعات کواترنری مستلزم بررسی چندین شاخه علمی مختلف می باشد لازم است برای مطالعه اصولی دوره کواترنر یک تقسیم بندی دقیق صورت گیرد تا بتوان در آن تمام واحد های کواترنری را بتوان شناسایی نموده و زیر شاخه های هر واحد را به صورت جداگانه مورد ارزیابی و بررسی قرار داد و روش های مطالعه و ابزار مورد نیاز را جهت آنالیز و تفسیر واحد های کواترنری معرفی نمود.

در این نوشتار واحدهای کواترنری را به دو شاخه تقسیم می نماییم و در هر فصل به صورت جداگانه واحدها و زیر مجموعه های مرتبط را معرفی و بررسی خواهیم کرد.

  1. مطالعه واحدهای کواترنری در قاره ها
  2. مطالعه واحدهای کواترنری در مناطق دریایی و دریاچه ای

به دلیل تفاوت اساسی در روش نمونه برداری، نحوه مطالعه رسوبات و تجهیزات مورد نیاز این گونه تقسیم بندی پیشنهاد گردیده است که هر یک از این تقسیم بندی ها دارای بخش هایی مجزا بوده که هریک نیز به صورت جداگانه شرح داده خواهد شد تا به راحتی بتوانیم نحوه مطالعه در هر بخش را معرفی نماییم.

 

مقدمه :

در تمام دورانهای زمین شناسی، پدیده های مختلف زمین شناسی همانند فرسایش و رسوبگذاری مشابه اتفاقات دوره کواترنری وجود داشته ولی به دلیل ملموس بودن تغییرات شدید آب و هوایی (دوران های یخچالی و غیر یخچالی) ، فعالیت های تکتونیکی جوان و بوجود آمدن کوهها ، فرسایش سریع درنتیجه تشکیل خاک ، نزدیک بودن شرایط خاص حیاتی آن با حیات امروزی ودر انتها ظهور انسان این دوره را به نحوی خاص نموده که می توانیم چنین بیان نماییم که شاهد آخرین تغییرات سطح زمین می باشیم.

جهت شناسایی دقیق اتفاقات دوره کواترنری نیاز به مطالعات جامعی از علوم مختلفی همچون : باستان شناسی ، جغرافیا و زمین شناسی می باشد که خود علم زمین شناسی شامل گرایش های مختلف است که مهمترین آنها که در مطالعه این دوره کارایی دارند شامل : چینه شناسی ، تکتونیک ،زمین شناسی زیست محیطی، پترولوژی، ژئومورفولوژی و رسوب شناسی می باشد که برای مطالعه در هر منطقه یکسری از رشته ها دارای کاربرد بیشتری خواهند داشت ولی به علت اینکه بررسی های کواترنری به غیر از فعالیت آتشفشانی کواترنری مابقی مطالعات به روی رسوبات برجا گذاشته شده، حاصل از فرسایش می باشد و عملاʺ بیشتر مطالعات کواترنری به روی یک محیط رسوبی می باشد در نتیجه اهمیت رشته رسوب شناسی در این دوره قابل درک و ملموس تر می باشد به نحوی که می توان بیان کرد که پایه مطالعات کواترنری رسوب شناسی می باشد زیرا در صورت ناشناخته ماندن محیط رسوبی یا مشخص نبودن انرژی حاکم در منطقه، جهت و نوع جریان، خصوصیات و ویژگیهای رسوبات شامل جورشدگی، شکل، اندازه و... در سطح زمین و رسوبات زیر سطحی نتیجه ای درست حاصل نخواهد شد و قطعاʺ مطالعات دارای مشکلاتی خواهد شد .